دکتر سید سلمان فاطمی

متخصص داخلی مغز و اعصاب


کانال تلگرام دکتر فاطمی

آدرس مطب دکتر سلمان فاطم

آدرس دکتر زهره ابوطالبی

بحثی درباره احساساتی غیر از احساسات پنجگانه

دکتر سید سلمان فاطمی . نورولوژیست:
بحثی درباره احساسات متفاوت از احساسات مادی پنجگانه

آن چیزی که سالها در مدارس تدریس میشود، آن است که احساسات انسان محدود به پنج حس معروف بینایی ، چشایی . بویایی لامسه و شنوایی است . بله این احساسات در وجود انسان و دیگر حيوانات وجود دارد ولی این احساسات صرفا مادی ، با احساسات دیگر مانند ترس و خشم و احساس گناه ... تا حدی متفاوت است .

درک ما از عالم هستی و احساس ما از آن ، نخستین برخوردی است که با جهان اطراف خود داریم ، ولی این ادراک صرفا با اندامهای حسی معروف(sensation) ما انجام نميشود بلکه ابزار دیگری در موجودات هست که باعث میشود تا حسی درونی در آنها شکل بگیرد و این حس درونی (emotion)، اهمیت خاصی را در واکنشهای آنها دارد

مثلا اگر گرگی درنده را در جلوي خودتان ببینید ، این حس بینایی شما نیست که ناگهان سبب میشود تا فرار کنید بلکه به دنبال حس بینایی دیدن گرگ ، حسی دیگر در درون شما شکل میگیرد و آن حس ترس است . به دنبال این احساس ترس ، هورمونهايي در بدن ترشح میشود که بدن را وادار به فعالیت بیشتر میکند و قدرت لازم را برای اندامهايي مانند قلب و عضلات پا فراهم میسازد و این اندامها سرعت خاصی را به موجود زنده میدهند تا بتواند فرار کند .

نمونه دیگر این احساس ها ،
احساس اضطراب است که میتواند در شرایطی نه تنها زیان بار نباشد بلکه باعث تحرک فرد و نجات او از یک گرفتاری بزرگ شود .

این احساسات مهمی که جزو پنج دسته اصلی احساسات موجودات نیستند ، شکلهای مختلفی دارند.

اکثر این احساسات ، مثبت نیستند زیرا هدف از این احساسات ، القاي حالت هوشیاری بیشتر و تحرک در موجود زنده است تا خود را از مخمصه ای نجات دهد . حس مثبت ، در موجودات ابتداييتر کمتر منجر به تحرک برجسته ای میشود در حالی که حس منفی ، منجر به واکنشي شدیدتر میشود

این اهمیت احساسات منفی ، به عنوان میراثی تکاملی به انسانها هم رسیده است تا آنجا که قرار دادن احساسات مثبت در مغزهایی که احساسات منفی را بیشتر در خود جای میدهد ، کاری نسبتا دشوار است . ما تجربه بیشتری نسبت به غم و اندوه و ترس داریم و در برابر هنر شاد بودن و لذت بردن و مهمتر از آن ، به خاطر سپردن این شادیها و لذتها، در اندکی از ما وجود دارد

در همه زبانهای عالم ميبينيم کلمات منفی بیشتر از کلمات مثبت است

و به طور کلی هفت احساس اساسی در هر زبان وجود دارد و آنها عبارتند از :

شادی ، اندوه ، ترس ، خشم ، تنفر، خجالت و گناه

شش عدد از این هفت احساس ، منفی و یکی از انها ، مثبت است . از نظر تکاملی، ما احساسات منفی را ترجیح میدهیم . و مغزهای ما به این احساسات منفی به شکل سریعتر پاسخ ميدهد.

علت اين ترجیح ، به طبیعت انسان برمی گردد زیرا او نیاز دارد به سرعت دخالت کند و از احساسات منفی ، عبرت و درس بگیرد و اهمیت این عبرت گرفتن تا حدی است که آن را به مساله مرگ و زندگی تبدیل میکند .

و به این دلیل، یادآوری اين احساسات و عبرت گرفتن از آنها، هم، هر چند زمانی بر آن گذشته باشد، مهم است .

اما در سیر تکاملی موجودات ، احساسات مثبت آنقدر مهم نیست و میتوانی هر قدر میخواهی در آن غرق شوی سپس به سرعت از آن بیرون بیایی و این برعکس احساسات منفی است .

(.Dr. Rick Hanson, "Hardwiring happiness", TEDxMarin, 2013)

.ترس در موجودات ابتدایی ، خود را به صورت واکنشي سریع به شرایط خطر و دشمن نشان میدهد .در یک حیوان تکامل یافته تر این احساس میتواند با افزایش ضربانات قلب یا حتی سیخ شدن موها خود را نشان دهد . ما از احساس درونی حیوانات باخبر نیستیم ولی با مقایسه واکنشي که حیوانات به شرایط خطرناک نشان میدهند، تا حد زیادی احساس درونی آنها را درک کنیم .

ترس از ابتدایی ترین احساساتی است که در موجودات زنده شکل گرفته و این ترس ، زمینه بسیار مساعدی را برای حفظ بقای موجودات فراهم کرده است، به گونه ای که با ایجاد ترس ،موجود زنده به هر وسیله ای ميکوشد تا از شرایط خطرناک بگریزد و خود این فرار سبب میشود تا موجود، زنده بماند و بقای بهتری برای او ایجاد گردد .

مغز موجودات ابتدایی ، آن پيچيدگي مغز انسان را ندارد بنابراین احساساتی مانند ترس، به صورتی خام و پرداخت نشده در این موجودات رخ میدهد .

مغز اولیه شامل غشایی ابتدایی است که از هيپوکمپ و کورتکس سينگوليت و آميگدال تشکیل میشود. در این مغز ابتدایی ، غشای ضخیمی روی قسمتهای ابتدايي وجود ندارد . این قسمتهای ابتدایی با احساسات اولیه مانند حس چشاي یا بویایی مرتبط است . همچنين نخستین احساسات( emotion ها) را هم مانند ترس ، ایجاد میکند .

به خصوص در موجودات پیش از انسان ، قسمت پیشانی مغز هم بسیار کوچکتر است و این را به خوبی میتوان در مغز حیوانات دید . حتی دايناسورهاي بزرگی که شاید قدی به بلندای یک آپارتمان ده طبقه داشتند ، فاقد پیشانی ای بلند بودند و قسمت پیشانی مغز آنها بسیار کوچک بود .

همین حالت در حیوانات پیش از رده انسان يعني شامپانزه و گوریل هم مشاهده میشود .

بعدها با توسعه غشای مغز و به خصوص قسمت پیشانی مغز که خاص انسان است ، فعالیتهای پیچیده تری مانند یادگیری و حافظه و استدلال و برنامه ریزی و تفکر انتزاعي و نهایتا قدرت تکلم شکل گرفت .

احساساتی مانند ترس و خشم و تنفر و ..... در قسمت مرکزی و ابتدایی کورتکس مغز پستانداران و پرندگان به نام سيستم ليمبيک و آميگدال پردازش میشود . Limbus به معنی منطقه ای حاشیه ای هست که اطراف قسمت مرکزی مغز قرار میگیرد .

برخی دانشمندان معتقدند مناطق اميگدال و ليمبيک در خزندگان مشاهده نمی شود و خاص پستانداران است ولی برخی دیگر تاکید دارند که مناطقی مشابه اميگدال و سیستم ليمبيک را در این حيوانات هم یافته اند .

نکته جالب توجه آنکه اندازه شبکه ليمبيک و آميگدال ، در پستانداران، هر چه تکامل یافته تر باشند ، کوچکتر است. در این جانداران ، کورتکس دور مغز بزرگ و بزرگتر ميشود ولی به قیمت کوچک شدن سیستم ليمبيک !!!

پس اهمیت احساسات خام مانند ترس یا خشم خام ، در موجودات پیشرفته تر مانند انسان کمتر میشود و انسان بر خلاف حيوانات، قادر است بر بسیاری از این احساسات غلبه کند ، آنها را پردازش دهد و حتی خود را از قید احساسات منفی برهاند .

دانشمندی به نام مک لین ، سیستم ليمبيک را مختص پستانداران میداند و معتقد است خزندگان فقط بازال گانگليا و ساقه مغز دارند و فاقد سیستم ليمبيک هستند .

این دیدگاه توسط دانشمندان آناتومی مورد قبول نیست زیرا آنها امروزه فهمیده اند که پرندگان و خزندگان هم کورتکس مغزی و قسمتهای ساب کورتيکال مانند سیستم ليمبيک و اميگدال و سیستم هيپوکامپ کوچکی دارند . ارتباط سیستم ليمبيک با کورتکس مغزی بسیار برجسته است و ارتباطات زیادی بین کورتکس و سیستم ليمبيک و هیپو تالاموس وجود دارد . این ارتباطات نقش مهمی در کنترل عملکرد این قسمتهای قدیمی تر توسط قسمتهای بالایی مغز دارد .

بر اساس مطالعات جدید نقش هيپوکامپوس در قسمت وسطی سیستم ليمبيک ، در فعالیتهای شناختی کشف شده است و به نظر میرسد نقش آن محدود به احساسات و emotion نباشد .

قسمتی از سیستم ليمبيک به نام اميگدال در بروز احساسات (emotiion) نقش دارد . برداشتن لوب تمپورال که هيپوکامپ و آميگدال را درون خود دارد ، منجر به بیماری خاصی در میمونها میشود: آنها بی مهابا هر آشغالی را ميخورند و بی محابا شریک جنسی بر می گزینند و روابط جنسی بدون مهاري دارند. همچنین ترسی از انسانها و شرایط دشوار ندارند .در حقیقت اینطور تصور میشود که اميگدال ، سبب درک اهمیت تحریک محیطی است يعنی اگر آميگدال آسیب ببیند فرد اهمیت تحریکات احساسی از محیطی را درک نمیکند .

رفتارهای اجتماعی و کنترلی تا حدی به وسیله اميگدال انجام میشود ولی به دلیل پیچیدگی ان و وجود ده ها هسته عصبي در آن و نیز به دلیل پیچیدگی عملکردهای اجتماعی و کنترلی ، ابهامات زیادی در مورد عملکرد اميگدال وجود دارد .

این ساختمان مغز نقش مهمی را در رفتارهای اجتماعی دارد . نمونه برجسته آن تغییر حالت موجود زنده به دنبال دریافت تنبیه هست (conditoning) .

در این حالت ، ایجاد شرایطی که موجود را دچار تنبیه و آزار کند ، سبب حالت اجتناب و دور شدن از آن شرایط میگردد .

اين احساسات ، در حفظ بقای موجود زنده تاثیرگذار است . این موجود زنده لازم نیست چیز خاصی را یاد بگیرد بلکه قرار گرفتن در شرایط آزار یا تنبيه باعث تغییراتی در غدد درون ریز و سیستم اتونوم او میشود تا او را به صورت ناخودآگاه از قرار گرفتن در شرایط خطرناک دور کند . این اتفاقات درهسته لترال اميگدال انجام میشود و تغییر در این هسته ،از ترس و کانديشنینگ در شرایط خطر جلوگیری ميکند.

بخش مهم دیگر از اميگدال که در emotion نقش دارد، بخش سنترال و مرکزی آن است . تخریب مصنوعی این قسمت هم مانع از ترس ناشی از conditioning ميشود.

از این دو قسمت لترال و مرکزی اميگدال ، پیامهایی به هیپوتالاموس میرود و از آنجا فعالیتهای اتونوم و تغییرات هورمونی و رفتاری را ایجاد میکند و منجر به واکنش موجود زنده به پیامهای خطر از محیط میشود .

همچنین واکنشهای احساسی دیگری مانند خشم و احساسات مادری و جنسی و احساسات چشایی و لذت یا نفرت از غذا ، هم در اميگدال پردازش میشود .

واکنشهای اجتنابی فقط پاسخهای احساسی (emotional) نیستند . و محدود به ترس نیستند بلکه بخشی از این واکنشها ، ناشی از یادگیری موجود زنده است . مثلا موجود زنده به تدریج یاد میگیرد در شرایط خطرناک بدود یا شنا کند و فقط احساس درونی ترس نیست که او را به حرکت در می آورد و هر چه مغز پیچیده تر باشد و هر چه قسمت جلویی مغز بزرگتر و کاملتر باشد این یادگیری پس از ترس خام ، دقیقتر و پيچيده تر ميشود . حتی شاید به جای ترس خام ، منجر به واکنشي کاملتر و عاقلانه تر شود .

هيپوکامپوس نقش مهمی در عملکردهای شناختی مانند حافظه explicit و حافظه implicit و شناخت فضایی دارد (حافظه اکسپليسيت ، حافظه ای است که به صورت اگاهانه فرد میتواند آن را به یاد بیاورد ولی حافظه ايمپليسيت حافظه ای است که به صورت ناخودآگاه انجام میشود مثلا کسی که دوچرخه سواری میکند ، فنونی را که لازم است حین دوچرخه سواری انجام دهد، به صورت ناخودآگاه اجرا ميکند و لازم نیست در مورد آن بیندیشد )

هيپوکامپ نقش اصلیش در رفتارهای شناختی و نه احساسی است .

برخی احساسات ، درونی هستند و در همه افراد در سرتاسر جهان رخ میدهد . کورتکس پره فرونتال نقش مهمی در درک و کنترل احساسات ما دارد. اگر احساسات یا emotion به مرحله هوشیار ، برسد قسمت دورسولترال کورتکس پره فرونتال فعال میشود .

اين قسمت از لوب فرونتال خاص پستانداران است و در انسان، پیچیدگی آن از همه پستانداران دیگر بیشتر است . تجربیات هوشیار در انسان ، وابسته به این ساختارهای موجود در لوب فرونتال است

زبان و تکلم هم خاص انسان است و تکلم بر درک هوشیار این احساسات تاثیر میگذارد . زبان و تکلم در بیان emotion موثر است مثلا در زبان انگلیسی بیش از سی عبارت برای بیان احساس وجود دارد .

در دیگر موجودات که قادر به صحبت کردن نیستند نحوه درک محیط و چگونگی ابراز این درک ، به دلیل نداشتن قدرت تکلم بسیار محدود میشود .

بیشترین قسمتی که بین پستانداران و دیگر موجودات ، با هم متفاوت است ، قسمت جلویی مغز (forebrain) میباشد .

این دیدگاه وجود دارد که تکامل پستانداران در نتیجه اضافه شدن سیستم ليمبيک و نئوکورتکس در forebrain ایجاد شده است.

@salmanfatemi

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3600914/#R107


آدرس مطب : اصفهان ، خیابان آمادگاه ، روبروی داروخانه سپاهان ، مجتمع اطبا ، طبقه اول
تلفن : 32223328 - 031

نظرات کاربران درباره این مطلب :

برای متن پیام فقط از حروف فارسی استفاده کنید .
این فرم صرفا جهت دریافت نظرات ، پیشنهادات و انتقادات کاربران در مورد مطلب فوق میباشد .
به سوالات پزشکی در این بخش پاسخ داده نمیشود .
از ارسال پیام های تبلیغاتی در این بخش خودداری نمایید .
حداکثر طول مجاز برای متن پیام 500 کاراکتر است .
نام و فامیل :
تلفن :
ایمیل :
متن پیـام :
زبان مشترک ژنتیکی موجوداکووید نوزده و خطر بیماریاولین تصویر در تاریخ از سبازسازي مغز و نخاع چالشی جنسیت و تفاوت های بینایینورون هاي مصنوعی می توانسفری به آغاز کیهاناگر تلاش انسان امروز برابرین نت به جای اینترنتقیچی ژنتیکیحس و ادراک (قسمت دوم )نگاهی بر قدرت بینایی دراساختار شبکه های مغزی ثابابزارهای بقا از نخستین هبزرگ شدن تقریبا ناگهانی مولتیپل اسکلروز در زنان خطرات هوش مصنوعینزاع بین جهل و علم رو به پشبیه سازی میلیون ها جهان کجای مغز مسئول پردازش تجاختلالات صحبت کردن در انتو دی ان ای خاص ميتوکندريمجموعه های پر سلولی بدن مداروی تشنجی دربارداریهوش مصنوعی از عروسک تا کعوامل موثر در پیدایش زباگذر زمان کاملا وابسته به ارزش حقیقی زبان قسمت اولتاثیر مشاهده بر واقعیت بمشکلات نخاعیدرمانهای بیماری پارکینسهوش، ژنتیکی است یا محیطیسایتهای دیگرپرورش مغز مینیاتوری انسااز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر گیاه خواری بر رشد ومغز انسان برای شادمانی طرویا تخیل یا واقعیتویتامین دی گنجینه ای بزرآیا بزرگ شدن مغز فقط در داز تکینگی تا مغز- از مغزتتاثیر درجه حرارت بر عملکمغزتان را در جوانی سیمکشريتوکسيمب در درمان ام اسیادگیری مهارت های جدید دالکتروتاکسی(گرایش و حرکبیماری ای شبیه آلزایمر و تبدیل تراکت صوتی مصنوعی نقش رژیم غذایی بر رشد و ازبان چهار حرفی حیات زمینکودک ایرانی که هوش او از اولین سلول مصنوعیبحتی علمی درباره تمایل بجهش های ژنتیکی مفید در سانورون های ردیاب حافظهسلولهای بنیادی مصنوعی درابزار هوش در حال ارتقا ازبرای پیش بینی آینده مغز دقانون مندی نقشه ژنتیکی محس و ادراک قسمت چهارمنگاهی بر توانایی اجزاي بسازگاری با محیط بین اجزاابزارهای بقا ازنخستین همبسیاری از بیماری های جدیمواد کوانتومی جدید، ممکندفاع در برابر تغییر ساختنزاع بین علم و نادانی رو شبیه سازی سیستم های کوانکرونا چه بر سر مغز می آورادامه بحث تکامل چشمتولید سلولهای جنسی از سلمحل درک احساسات روحانیداروی جدید s3 در درمان ام هوش مصنوعی از عروسک تا کعوامل ایجاد لغت انسانی و گربه شرودینگر و تاثیر مشارزش حقیقی زبان قسمت دومتاثیر نگاه ناظر هوشیار بمشکلات بین دو همسر و برخیدرک فرد دیگر و رفتارهای اهیچگاه از فشار و شکست نترآلزایمراز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر گیاه خواری بر رشد ومغز انسان برای شادمانی طرویاها از مغز است یا ناخوواکنش های ناخودآگاه و تقآیا تکامل و تغییرات ژنتیاز تکینگی تا مغز، از مغز تاثیر درجه حرارت بر عملکنقش قهوه در سلامتیریواستیگمینیادآوری خواب و رویاالتهاب شریان تمپورالبیماری ای شبیه ام اس مولتتبدیل سلولهای محافط به سنقش رژیم غذایی در رشد و انقش زبان در سلطه و قدرت ازبان و کلمه حتی برای کسانکودکان میتوانند ناقل بی اوکرلیزوماب داروی جدید شبحث درباره پیدایش و منشاجهش های ژنتیکی غیر تصادفنوروپلاستیسیتی چیستسلسله مباحث هوش مصنوعیابزار بقای موجود زنده از برخی نکات از گاید لاین پرقانونمندی و محدودیت عالمحس و ادراک قسمت پنجمناتوانی از درمان برخی ویسخن پاک و ثابتابزارهای بقای از نخستین تفاوت مغز انسان و میمون هموجود بی مغزی که می توانددقیق ترین تصاویر از مغز انزاع بین علم و جهل رو به پشباهت زیاد بین سلول هاي عکشف مکانیسم عصبی خوانش پاداراوون تنها داروی تاییتوانایی مغز و دیگر اجزای محل درک احساسات روحانی دداروی جدید ضد میگرنهوش مصنوعی از عروسک تا کمعواملی که برای ظهور لغت اگزیده ای از وبینار یا کنفارزش حقیقی زبان قسمت سومتاثیر نگاه انسان بر رفتامشکلات روانپزشکی پس از سدرک و احساسهاوکينگ پیش از مرگش رسالآیا ممکن است موش کور بی ماز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر گیاه خواری بر رشد ومغز انسان رو به کوچک تر شرویاهای پر رمز و حیرتی درواکسن کرونا از حقیقت تاتآیا جهش های ژنتیکی، ویروازدواج های بین گونه ای، رتاثیر درجه حرارت بر عملکنقش مهاجرت در توسعه نسل اریسدیپلام تنها داروی تایژن هوش و ساختارهای حیاتی امیوتروفیک لترال اسکلروبیماری بیش فعالیتری فلوپرازیننقش زبان در سلطه و قدرت ازبان و بیان نتیجه ساختماکودکان خود را مشابه خود تايندگان چگونه خواهند دیدبحثی در مورد نقش ویتامينجهشهای مفید و ذکاوتی که دنوشیدن چای برای مغز مفید سم زنبور ، کلیدی برای وارابزار بقای موجود زنده از برخی اثرات مضر ویتامین دقارچ بی مغز در خدمت موجودحس و ادراک قسمت سومناتوانی در شناسایی چهره سریعترین کامپیوتر موجودابزارهای دفاعی و بقای موتفاوتهای جنسیتی راهی براموجودات مقهور ژنها هستنددلایلی که نشان میدهد ما بنظام مثبت زندگیشباهت زیاد بین سلول هاي عکشف مکانیسمی پیچیده در بادغام میان گونه های مختلتوازن مهمتر از فعالیت زیمحدودیت های حافظه و حافظداروی ضد تشنج با قابليت تهوش مصنوعی از عروسک تا کمعوارض ازدواج و بچه دار شدگزارش یک مورد جالب لخته واز نشانه ها و آثار درک شدتاثیر نگاه انسان بر رفتامشکلات روانپزشکی در عقب درک احساسات و تفکرات دیگهاوکينگ پیش از مرگش رسالآیا ما تنها موجودات زنده از تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر گیاه خواری بر رشد ومغز انسان رو به کوچکتر شدرویای شفافواکسن سرطانآیا جهش ژنتیکی و تنظیم اجاستفاده از هوش مصنوعی در تاثیر درجه حرارت بر عملکنقش محیط زندگی و مهاجرت درژیم های غذایی و نقش مهم ژن یا نقشه توسعه مغز و نقامید درمان کرونا با همانبیماری تی تی پیتری فلوپرازینتسلیم شدن از نورون شروع منقش سجده بر عملکرد مغززبان و بیان، در سایه پیشرکوری گذرای ناشی از موبایايا اراده آزاد توهم است یبحثی جالب درباره محدودیتجهشهای مفید و ذکاوتی که دنوعی سکته مغزی ، وحشتناک سودمندی موجودات ابزی بر ابزار بقای موجود زنده از برخی اختلالات عصبی مثانهقبل از انفجار بزرگحساسیت روانی متفاوتنخاع ما تا پایین ستون فقرسرگیجه از شایعترین اختلااثر مضر مصرف طولانی مدت رتقلید مرحله ای نسبتا پیشمیهمانهای ناخوانده عامل دندان ها را مسواک بزنید تنظریه تکامل در درمان بیمشش مرحله تکامل چشمکشف ارتباط جدیدی از ارتبادغام دو حیطه علوم مغز و توسعه برخی شغل ها با هوش مخچه فراتر از حفظ تعادلداروی ضد تشنج با قابليت تهوش مصنوعی در کامپیوترهاعید نوروز مبارکگشایش دروازه جدیدی از طراز نظر علم اعصاب یا نرووستاثیر ویتامین دی بر بیمامشاهده آینده از روی مشاهدرک تصویر و زبان های مخلتهدف یکسان، در مسیرهای متآیا مغز تا بزرگسالی توسعاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر گیاه خواری بر رشد ومغز ایندگان چگونه استروبات های ریز در درمان بیواکسنی با تاثیر دوگانه اآیا خداباوری محصول تکاملاستیفن هاوکینگ در مورد هتاثیر درجه حرارت بر عملکنقش نظام غذایی در تکامل مرژیم غذایی حاوی تخم مرغ وژنها نقشه ایجاد ابزار هوامگا سه عامل مهم سلامتبیماری ضعف عضلات نزدیک بتشنج چیستنقش غذاها و موجودات دريازبان و تکلم برخی بیماریهکی غایب شدی تا نیازمند دلايا اراده آزاد توهم است یبحثی در مورد نقش کلسیم و فلج بل، فلجی ترسناک که آنجاذبه و نقش آن در شکلگیریچیزی خارج از مغزهای ما نیسیاهچاله و تکینگی ابتدایابزار بقای موجود زنده از برخی بیماری ها که در آن بقدم زدن و حرکت دید را تغیخلاصه ای از مطالب همایش منخستین تصویر از سیاهچالهسردرد میگرن در کودکاناثرات فشار روحی شدیدتلقین اطلاعات و حافظهمیگرن سردردی ژنتیکی که بدو ویژگی انتزاع و قدرت تجهفت چیز که عملکرد مغز تو ششمین کنگره بین المللی سکشف جمجمه ای درکوه ایرهوارتقا و تکامل سنت آفرینش توصیه های غیر دارویی در سمخچه ، فراتر از حفظ تعادلداستانها و مفاهیمی اشتباهوش مصنوعی در خدمت خلق وحعامل کلیدی در کنترل کارآپمبرولیزوماب در بیماری چاز نظر علم اعصاب اراده آزتاثیر ویروس کرونا بر مغز معنی روزهدرک عمیق در حیواناتهدف از تکامل مغزآیا همه جنایت ها نتیجه بیاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر گیاه خواری بر رشد ومغز ابزار برتر بقاروح رهاییواسطه ها د رمسیر ایجاد مغآیا دلفین ها می تواند از استیفن هاوکینگ در تفسیر تاثیر درجه حرارت بر عملکنقش هورمون های تیروئید دراه های جدید برای قضاوت رژنها ، مغز و ارادهامروز دانش ژنتیک هیچ ابهبیماریهای تحلیل عضلانی اتشنج و حرکات شبه تشنجی قانقش غذاها و موجودات دريازبان و شناخت حقیقت قسمت چای آنکه نامش درمان و یادشبحثی در مورد عملکرد لوب ففلج خوابحقیقت قربانی نزاع بین بی چگونه مغز پیش انسان یا همسیاره ابلهانابزار بقای موجود زنده از برخی بیماری های خاص که بدقدرت انسان در نگاه به ابعخواندن ، یکی از شستشو دهننرمش های مفید در سرگیجهسردرد و علتهای آناثرات مفید قهوهتلاش هایی در بیماران قطع میگرن شدید قابل درمان اسديدن با چشم بسته در خواب هفت سین یادگاری از میراث صرع و درمان های آنگنجینه ای به نام ویتامین ارتوکين تراپی روشی جديد توصیه هایی در مصرف ماهیمخچه ابزاري که وظیفه آن فدر مانهای کمر دردهوش مصنوعی در خدمت خلق وحعارضه جدید ویروس کرونا سپنج اکتشاف شگفت آور در مواز نظر علم اعصاب اراده آزتاثیر ژنها بر اختلالات خمغز فکر میکند مرگ برای دیدرگیری قلب در بیماری ویرهدف از خلقت رسیدن به ابزاآیا هوش ارثی دریافتی از پاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر گیاه خواری بر رشد ومغز از بسیاری حقایق می گرروزه داری و بیمار ی ام اس وراپامیل در بارداریآیا دست مصنوعی به زودی قااستخوان های کشف شده، ممکتاثیر درجه حرارت بر عملکنقش هورمون زنانه استروژنراه های جدید برای قضاوت رژنهای مشترک بین انسان و وانفجار و توقف تکاملی نشابیهوش کردن در جراحی و بیمبیوگرافیتشنج عدم توازن بین نورون نقش غذاها و موجودات دريازبان و شناخت حقیقت قسمت اایندرالبحثی درباره هوش و تفاوتهفلج خواب چیستحقیقت خواب و رویاچگونه هموساپينس بر زمین سیاره ابلهانابزار بقای موجود زنده از برخی توجهات در ببمار پارلوب فرونتال یا پیشانی مغخواب سالم عامل سلامتینرمشهای مهم برای تقویت عسردرد تنشناثرات مضر ماری جواناتلاشی برای درمان قطع نخامیدان مغناطيسي زمین بشر دی متیل فومارات(زادیوا)(همیشه عسل با موم بخوریمضررهای مصرف شکر و قند بر گویید نوزده و ایمنی ساکتارتباط میکروب روده و پارتوضیحی ساده در مورد هوش ممدارک ژنتیکی چگونه انساندر چه مرحله ای از خواب ، رهوش مصنوعی درمانگر کامپیعدم توقف تکامل در یک انداپوست ساعتی مستقل از مغز داز آغاز خلقت تا نگاه انساتاثیر کلام در آیات کلام بمغز ما کوچکتر از نیم نقطهدرگیری مغز در بیماری کویهزینه ای که برای اندیشیدآیا هوش سریعی که بدون احساز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر گیاه خواری بر رشد ومغز به تنهایی برای فرهنگ روش مقابله مغز با محدودیورزش هوازی مرتب خیلی به قآیا رژیم غذایی گیاهی سلااصول سلامت کمرتاثیر درجه حرارت بر عملکنقش ژنتیک در درمان اختلاراه پیروزی در زندگی چیستژنهای هوش ، کدامندانواع سکته های مغزیبیوگرافیتغییر الگوی رشد مغزی با زنقشه مغزی هر فرد منحصر بهزبان و شناخت حقیقت قسمت دایا کوچک شدن مغزانسان البحثی درباره هوش و تفاوتهفیلمی بسیار جالب از تغییحقیقت راستین انسان علم بچگونه آن شکری که می خوریمسیر آفرینش از روح تا مغز ابزار بقای موجود زنده از برخی سلولهای عصبی در تلالبخند بزن شاید صبح فردا زخواب سالم عامل سلامتی و یچرا مغزهای ما ارتقا یافت سردرد سکه ایاجزای پر سلولی بدن انسان تلاشی تازه برای گشودن معمکانیزمهای دفاعی در برابدژا وو یا اشنا پنداریهوموارکتوس ها ممکن است دضررهای شکر بر سلامت مغزگوشه بیماری اتوزومال رسسارتباط چاقی و کاهش قدرت بتکامل چشممروری بر تشنج و درمان هایدر هم تنیدگی کوانتومی و پهوش مصنوعی درخدمت خلق وحعسل طبیعی موثر در کنترل بپیموزایداز انفجار بزرگ تا انفجار تاثیر کپسول نوروهرب بر نمغز مادران و کودکان در زمدرگیری مغز در بیماران مبهزینه سنگین انسان در ازاآیا هشیاری کوانتومی وجوداز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر گیاه خواری بر رشد ومغز برای فراموشی بیشتر کروش های صرفه جویی در ایجاورزش هوازی ، بهترین تمریآیا رژیم غذایی گیاهی سلااضطراب و ترستاثیر درجه حرارت بر عملکنقش آتش در رسیدن انسان بهراست دستی و چپ دستیکلرال هیدرات برای خوابانانگشت نگاری مغز نشان میدبیان ژن های اسکیزوفرنی دتغییر زودتر اتصالات مغزینقص در تشخیص هیجانات عامزبان و شناخت حقیقت قسمت سایا ابزار هوشمندی یا مغز بحثی درباره هوش و تفاوتهفیزیکدانان ماشینی برای تحمله ویروس کرونا به مغزچگونه انتظارات بر ادراک سیستم تعادلی بدنابزار بقای موجود زنده از برخی سيناپسها طی تکامل و لرزش ناشی از اسیب به عصبخواب عامل دسته بندی و حفطچرا پس از بیدار شدن از خوسرعت فکر کردن چگونه استاجزایی ناشناخته در شکل گتلاشی جدید در درمان ام اسما انسانها چه اندازه نزددژاوو یا آشناپنداریهوش مصنوعی می تواند بر احطوفان فقر و گرسنگی و بی سگوشت خواری یا گیاه خواریارتباط هوش ساختار مغز و ژتکامل ابزار هوش ، راه پر مرکز هوشیاری، روح یا بدن درمان های بیماری آلزایمرهوش مصنوعی ساخته هوش طبیعصب حقوق نورولووپیچیدگی های مغزی در درک زاز تلسکوپ گالیله تا تلسکتاثیر کپسول نوروهرب بر تمغز چون ابزار هوش است دلیدرگیری اعصاب به علت میتوهستي مادي ای که ما کوچکترآیا واکنش های یاد گرفته واز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر گیاهخواری بر رشد و مغز بزرگ چقدر مفید هست ؟روش هایی ساده برای کاهش اورزش و میگرنآیا راهی برای رفع کم آبی اطلاعاتی عمومی در مورد متاثیر رو ح و روان بر جسمنقش انتخاب از طرف محیط، نرشته نوروایمونولوژی و نقکمردرد و علل آناندوهگین نباش اگر درب یا بیست تمرین ساده برای جلوتغییر عمودی سر انسان از پچند جهانیزبان، وسیله شناسایی محیطایا بیماری ام اس (مولتیپبحثی درباره هوش و تفاوتهفرگشت و تکامل تصادفی محض حوادث روزگار از جمله ویرچگونه باغبانی باعث کاهش سیستم دفاعی بدن علیه مغز ابزار بقای موجود زنده از بررسي علل احتمالي تغيير لزوم سازگاری قانون مجازاخودآگاهی و هوشیاريچرا بیماری های تخریبی مغشلیک فراموشیاحساس گذر سریعتر زمانتمایل زیاد به خوردن بستنما انسانها چه اندازه نزددانشمندان ژنی از مغز انسهوش مصنوعی گوگل به کمک تشطی یکصد هزار سال اخیر هرچگیاه خواری و گوشت خوار کدارتباط انسانی، محدود به تکامل زبانمرکز حافظه کجاستدرمان های جدید میگرنهوش احساسیعضلانی که طی سخن گفتن چقدپیوند مغز و سر و چالشهای از تلسکوپ گالیله تا تلسکتاثیر کپسول نوروهرب بر سمغز چگونه صداها را فیلتر ذهن چند جانبه نیازمند نگهستی ما پس از شروعی چگال آیا آگاهی پس از مرگ از بیاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر انتخاب از طرف محیط مغز بزرگ چالش است یا منفعروش صحبت کردن در حال تکامورزش بهترین درمان بیش فعآیاما مقهور قوانین فیزیکاطلاعاتی عمومی در مورد متاثیر رژیم گیاه خواری بر نقش اتصالات بین سلولهای رشد مغز علت تمایل انسان بکمردرد با پوشیدن کفش مناانسان قدیم در شبه جزیره عانسان جدید از چه زمانی پابیشتر کمردردها نیازی به تغییرات منطقه بویایی مغزچندین ماده غذایی که ماننسفر نامه سفر به بم و جنوب ایا بدون زبان میتوانیم تبحثی درباره هوش و تفاوتهفراموش کارها باهوش تر هسحافظه و اطلاعات در کجاست چگونه جمعیت های بزرگ شکل سکته مغزیابزار بقای موجود زنده از بررسی و اپروچ جدید بر بیملزوم سازگاری قانون مجازاخودآگاهی و هوشیاريچرا حیوانات سخن نمی گوینشنا در ابهای گرم جنوب نیکاهش التهاب ناشی از بیمااخلاق و علوم اعصابتمدن قدیمی ای در جنوب ایرما با کمک مغز خود مختاريمدانشمندان روش هاي جدیدی هوش مصنوعی گوگل به کمک تشظهور امواج مغزی در مغز مصگالکانزوماب، دارویی جدیارتباط شگفت مغز انسان و فتکامل ساختار رگهای مغزی مرکز خنده در کجای مغز استدرمان های جدید در بیماری هوش احساسیمقالاتپیوند سر، یکی از راه حلهااز تکنیکی تا مغز از مغز تتاثیر کپسول نوروهرب بر سمغز ناتوان از توجیه پیدارقیبی قدرتمند در برابر مو هر کس تقوای خدا پیشه کنآیا امکان بازسازی اندامهاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر ترکیبات استاتین (سمغز بزرگ چالشهای پیش روروشهای نو در درمان دیسک بورزش در کمر دردآزمون ذهنی گربه شرودینگربلندی در ذهن ما درک بلندیتاثیر رژیم گیاه خواری بر نقش حفاظتی مولکول جدید دزمین زیر خلیج فارس تمدنی کنفرانس تشنج هتل کوثر اصانسان عامل توقف رشد مغزبا هوش مصنوعی خودکار روبتغییرات تکاملی سر انسان چه زیاد است بر من که در ایسفرنامه سفر به بم و جنوب ایا تکامل هدفمند استبحثی درباره احساسات متفافراموشی همیشه هم بد نیستحافظه و اطلاعات در کجاست چگونه جمعیت های بزرگ شکل سانسور از روی قصد بسیاری ابزار بقای موجود زنده از ممانتین یا آلزیکسا یا ابخانواده پایدارچرا حجم مغز گونه انسان درشناخت و معرفت، و نقش آن دکاهش دوپامین عامل بیماریاخلاق پایه تکامل و فرهنگتمدن بشری و مغز اخلاقیما تحت کنترل ژنها هستیم یدانشمندان روشی برای تبدیهوش مصنوعی الفاگوعلم به ما کمک میکند تا موگامی در درمان بیماریهای ارتباط شگفت انگیز مغز انتکامل شناخت انسان با کشفمرگ انتقال است یا نابود شدرمان های رایج ام اسهوش عاطفی بیشتر در زنانتاثیر ویتامین دی بر بیماپیشینیان انسان از هفت میاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر گیاه خواری بر رشد ومغز و سیر تکامل ان دلیلی رموزی از نخستین تمدن بشروقت نهيب هاي غير علمي گذشآیا انسان با مغز بزرگش اخاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر دپاکین بر بیماری ممغز بزرگ و فعال یا مغز کوروشهای شناسایی قدرت شنواوزوز گوشإِلَهِي هَبْ لِي كَمَالَبه زودی شبکه مغزی به جای تاثیر رژیم گیاه خواری بر نقش حیاتی تلومر دی ان آ دزندگی هوشمند در خارج از زکنگره بین المللی سردرد دانعطاف پذیری مکانیسمی علبار سنین ابزار هوشمندی اثبت امواج الکتریکی در عصچهار میلیارد سال تکامل بسفرنامه سفر به بم و جنوب ایرادهای موجود در خلقت ببحثی درباره احساساتی غیرفرایند تکامل و دشواری هاحافظه و اطلاعات در کجاستچگونه حافظه را قویتر کنیساخت شبکه عصبی با الفبایابزار بقای موجود زنده از بررسی سیستم تعادلی بدن امنابع انرژي پاک سرچشمه حخدا موجود استچرا در مغز انسان، فرورفتشناسایی سلول های ایمنی اکایروپاکتیک چیستاختلال در شناسایی حروف و تمساح حد واسط میان مغز کوماه رجبداروهای مصرفی در ام اسهوش مصنوعی از عروسک تا کعلایم کمبود ویتامین E را گامی در درمان بیماریهای ارتباط شگفت انگیز مغز انتئوری تکامل امروز در درممراحل ارتقای پله پله کیهدرمان های علامتی در ام اسهوش عاطفی در زنان بیشتر اصفحه اصلیپیشرفتی مستقل از ابزار هاز تکینگی تا مغز و از مغز تاثیر گیاه خواری بر رشد ومغز آیندگان چگونه است ؟رمز و رازهای ارتباط غیر کوقتی فهمیدی خطا کردی برگآیا احتمال دارد رویا از آاز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر داروهای ضد التهاب مغز حریص برای خون، کلید تروشی برای بهبود هوش عاطفیک پیشنهاد خوب برای آسان افراد آغاز حرکت خودشان ربوزون هیگز چیستتاثیر رژیم گیاهخواری بر نقش خرچنگ های نعل اسبی درزونا به وسیله ویروس ابله کنگره بین المللی سردرد داولین هیبرید بین انسان وبارداری بدون رحمجمجمه انسان های اولیهچهار ساعت پس از کشتار خوکسفرنامه سفر به بم و جنوب اگر نعمت فراموشی نبود بسبخش دیگری در وجود انسان هفرایند حذف برخی اجزای مغحس چشایی و بویایینگاه محدود و تک جانبه، مشابزارهای بقای موجود زندبررسی علل کمر درد در میانمنبع خواب و رویاخطا در محاسبات چیزی کاملچراروياها را به یاد نمی آشواهدی از دنیسوان(شبه نئکاربرد روباتهای ريزنانواختلالات مخچهتنفس هوازی و میتوکندریماپروتیلینداروهای ضد بیماری ام اس وهوش مصنوعی از عروسک تا کعلایم کمبود ویتامین E را گاهی لازم است برای فهم و ارتباط غیرکلامی بین انساتئوری تکامل در پیشگیری و مزایای شکلات تلخ برای سلدرمان ژنتیکی برای نوآوریهوش عاطفی در زنان بیشتر اسوالات پزشکیپاسخ گیاهان در زمان خورداز تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر گیاه خواری بر رشد ومغز انسان ایا طبیعتا تمارویا و خبر از آیندهویتامین E برای فعالیت صحآیا احتمال دارد رویا از آاز تکینگی تا مغز- از مغز تاثیر داروی ضد تشنج سدیم مغز زنان جوانتر از مغز مرروشی جدید در درمان قطع نخیکی از علل محدودیت مغز امافزایش قدرت ادراکات و حسبیماری های مغز و اعصاب و تاثیر عصاره تغلیظ شده گینقش داروهاي مختلف معروف زیباترین چیز در افزایش سکندر در بیماریهای التهابکوچک شدن مغز از نئاندرتااولین مورد پیوند سر در انبازگشت از آثار به سوی خداجنسیت و تفاوت های بینایینوار مغزی روشی مهم در تشخسفرنامه سفر به بم و جنوب اگر نعمت فراموشی نبود بسبرنامه و ساختار پیچیده مفرد حساس از نظر عاطفی و بحس و ادراک (قسمت اول )نگاه انسان محدود به ادراساخت شبکه عصبی مصنوعی با ابزارهای پیشرفته ارتباط بزرگ شدن مغز محدود به دورمنشأ اطلاعات و آموخته ها خطا در محاسبات چیزی کاملچراروياها را به یاد نمی آشاهکار قرنکاربرد روباتهای ريز، در اختلالات حرکتی در انسانتنفس هوازی و میتوکندریمبانی ذهنی سیاه و سفیدداروی فامپیریدین یا نورلهوش مصنوعی از عروسک تا کعلت خواب آلودگی بعد از خوگاهی مغز بزرگ چالش استارتروز یا خوردگی و التهاتا 20 سال آینده مغز شما به مسیر دشوار تکامل و ارتقادرمان جدید میگرن با انتی هوشیاری کوانتومیپیامهای کاربرانپختگی پس از چهل سالگي به از تکینگی تا مغز از مغز تتاثیر گیاه خواری بر رشد ومغز انسان برای ایجاد تمدرویا بخشی حقیقی از زندگی ویتامین E در چه مواد غذایآیا برای تولید مثل همیشه از تکینگی تا مغز- از مغز تاثیر درجه حرارت بر عملکمغزهای کوچک بی احساسروشی جدید در درمان سکته میافته های نوین علوم پرده افسردگی و اضطراب در بیمابیماری گیلن باره و بیمارتاریخ همه چیز را ثبت کردهنقش روزه داری در سالم و جزیرفون داروی ضد ام اس